Hitte en gezondheid: zo voorkom je oververhitting op warme dagen

Waarom hitte belastend is voor je lichaam

Je lichaam probeert altijd de lichaamstemperatuur rond de 37 graden te houden. Als het warm is, gebeurt dat vooral door te zweten en door extra bloed naar de huid te sturen. Dat kost energie en vocht. Drink je te weinig, koel je slecht af of blijf je te lang in een warme ruimte, dan kan je lichaam de warmte niet goed meer kwijt.

Volgens het RIVM kunnen warme dagen leiden tot klachten zoals vermoeidheid, hoofdpijn, duizeligheid, uitdroging, hitte-uitputting en in ernstige gevallen een hitteberoerte. Dat klinkt zwaar, maar het goede nieuws is: met een paar eenvoudige gewoontes kun je veel problemen voorkomen.

Wacht daarbij niet tot het binnen 30 graden is. Ook bij een lagere temperatuur kan warmte al zwaar vallen, vooral als het benauwd is, je slecht slaapt of meerdere dagen achter elkaar in de warmte zit.

Klachten door hitte herkennen

Gezondheidsklachten beginnen vaak klein. Je voelt je wat loom, hebt minder trek of bent sneller geïrriteerd. Juist daarom worden de signalen nogal eens weggewuifd. Let op de volgende klachten:

Vroege signalen van oververhitting of uitdroging

• hoofdpijn of een zwaar gevoel in het hoofd;
• duizeligheid, vooral bij opstaan;
• donkere urine of minder vaak plassen;
• droge mond, dorst of juist weinig dorstgevoel;
• spierkramp, vooral in benen of buik;
• vermoeidheid, sufheid of concentratieproblemen;
• misselijkheid of een slap gevoel;
• warme, rode huid of juist bleek zien.
• concentratieverlies 

Ernstige signalen: direct handelen

Wordt iemand verward, valt iemand flauw, stopt iemand met zweten terwijl de huid heet aanvoelt, of is iemand nauwelijks wakker te krijgen? Dan kan er sprake zijn van ernstige oververhitting of een hitteberoerte. Breng de persoon direct naar een koele plek, koel voorzichtig met lauw tot koel water en bel bij ernstige klachten 112.

Wie loopt extra risico bij warm weer?

Iedereen kan last krijgen van hitte, maar sommige mensen zijn kwetsbaarder. Dat geldt vooral voor:

• ouderen, omdat het dorstgevoel vaak afneemt;
• baby’s en jonge kinderen, omdat zij niet altijd goed aangeven dat ze dorst hebben;
• mensen met hart- en vaatziekten, diabetes, longklachten of nierproblemen;
• mensen met overgewicht;
• mensen die plastabletten of andere medicijnen gebruiken die invloed hebben op vochtbalans of temperatuurregeling;
• mensen met dementie of mensen die minder goed voor zichzelf kunnen zorgen;
• sporters en mensen die buiten werken.

Ben je mantelzorger, buur of familielid? Spreek bij warm weer iets concreets af. Bijvoorbeeld: “Ik bel je rond lunchtijd even” of “Ik zet alvast een kan water in de koelkast.” Kleine hulp maakt op hete dagen echt verschil.

Oververhitting voorkomen: praktische tips die wél vol te houden zijn

1. Drink regelmatig, ook als je geen dorst hebt

Neem verspreid over de dag voldoende water - vocht. Water is prima, maar thee of koffie, bouillon, yoghurt, komkommer, watermeloen en ander vochtrijk eten tellen ook mee. Wacht niet tot je enorme dorst hebt; dan loop je vaak al achter.

• Zet een glas of fles water in het zicht.
• Drink bij elke maaltijd en elk tussendoortje iets.
• Gebruik eventueel een vaste routine: na het opstaan, rond koffie, lunch, middag en avond.
• Wees voorzichtig met veel alcohol; dat kan uitdroging verergeren.

2. Plan activiteiten op koelere momenten

Doe boodschappen, tuinwerk of een wandeling bij voorkeur vroeg in de ochtend. Tussen 12.00 en 16.00 uur is de zon meestal het sterkst. Moet je toch naar buiten? Zoek schaduw, draag luchtige kleding en neem water mee.

3. Koel je lichaam slim af

Afkoelen hoeft niet ingewikkeld te zijn. Natte doeken in de nek, Neem ene voetenbad en plaats je enkels in een teiltje koel water of spoel je polsen af onder de kraan. Gebruik liever geen ijskoud water als je oververhit bent; dat kan oncomfortabel zijn en je lichaam juist laten verkrampen.

4. Bescherm je huid tegen de zon

Verbranding maakt het voor je lichaam moeilijker om warmte kwijt te raken. Gebruik zonnebrand, draag een hoed of pet en zoek schaduw. Voor buitenactiviteiten is zonbescherming geen luxe, maar onderdeel van gezond omgaan met hitte.

5. Let op medicijnen en warmte

Sommige medicijnen mogen niet te warm worden bewaard. Denk aan insuline, bepaalde oogdruppels en andere temperatuurgevoelige middelen. Lees de bijsluiter en bewaar medicijnen niet in een warme auto of op een vensterbank. Voor onderweg kan een passend koeltasje handig zijn, bijvoorbeeld bij insuline. Bekijk daarvoor alleen als het voor jouw situatie relevant is de collectie insuline-koeltasjes.

Meer achtergrond hierover lees je ook in ons artikel over medicijnen bewaren bij warmte.

Je huis koeler houden zonder onnodige verkooppraat

Een koel huis begint niet met een apparaat, maar met timing. Houd warmte overdag buiten en laat koelere lucht binnen zodra het buiten frisser is dan binnen.

Zo houd je warmte buiten

• Sluit ramen, gordijnen en zonwering aan de zonkant.
• Zet elektrische apparaten die warmte afgeven uit als je ze niet gebruikt.
• Kook op warme dagen lichter of eerder op de dag.
• Lucht vroeg in de ochtend en later op de avond.
• Zorg voor luchtstroming, maar alleen als de buitenlucht koeler of minder benauwd is.

Ventilator of luchtkoeler: wat kun je verwachten?

Een ventilator verlaagt de kamertemperatuur meestal niet, maar laat lucht bewegen. Daardoor verdampt zweet beter en voelt het koeler aan. Een luchtkoeler werkt met waterverdamping en kan de lucht plaatselijk aangenamer maken, vooral in een niet te vochtige ruimte. Het is geen airco, maar kan wel verlichting geven.

Kies vooral iets dat past bij de ruimte en de persoon die het gebruikt. In een slaapkamer is geluidsniveau belangrijk. In een woonkamer wil je misschien een breder bereik. Voor een bureau kan een kleiner model voldoende zijn. Wil je rustig vergelijken, kijk dan bij onze categorie luchtkoelers. Gebruik zo’n hulpmiddel als aanvulling op slim ventileren en zonwering, niet als enige maatregel.

Let extra op ouderen, kinderen en zieken

Richt een ventilator niet urenlang rechtstreeks op iemand die zelf niet goed kan verplaatsen, bijvoorbeeld een baby, bedlegerige oudere of iemand die ziek is. Zorg voor zachte luchtcirculatie en controleer regelmatig of iemand comfortabel blijft.

Meten en controleren bij warm weer

Bij hitte is “even checken” soms verstandig. Niet omdat je de hele dag met cijfers bezig moet zijn, maar omdat metingen kunnen helpen om veranderingen op tijd te zien.

Bloeddruk en duizeligheid

Warmte en vochtverlies kunnen invloed hebben op je bloeddruk. Word je duizelig bij het opstaan, voel je je slap of gebruik je bloeddrukmedicatie? Meet dan op een rustig moment en overleg bij afwijkende waarden of aanhoudende klachten met je huisarts. Een geschikte meter vind je in onze categorie bloeddrukmeters.

Koorts of oververhitting?

Koorts en oververhitting kunnen op elkaar lijken, maar vragen niet altijd dezelfde aanpak. Bij twijfel kan temperatuur meten helpen, zeker bij kinderen, ouderen of mensen die moeilijk aangeven wat ze voelen. Bekijk indien nodig onze thermometers.

Diabetes en warme dagen

Warm weer, minder eten, meer zweten en anders bewegen kunnen invloed hebben op glucosewaarden. Mensen met diabetes doen er goed aan hun eigen meetadvies te volgen en bij ontregeling contact op te nemen met hun behandelaar. Bewaar meetmateriaal en medicatie volgens de voorschriften.

Wanneer bel je de huisarts of 112?

Neem contact op met de huisarts als iemand door hitte blijft braken, nauwelijks plast, suf wordt, benauwd is, pijn op de borst heeft, aanhoudend duizelig is of als je je zorgen maakt over een baby, oudere of chronisch zieke.

Bel 112 bij bewusteloosheid, ernstige verwardheid, insulten, een hete droge huid, ernstige benauwdheid of als iemand niet goed wakker te krijgen is. Wacht dan niet af.

Betrouwbare informatie over hitte en gezondheid vind je ook bij het RIVM en de GGD.

Kort samengevat

• Drink verspreid over de dag, ook als je weinig dorst hebt.
• Houd zon en warmte overdag buiten en lucht op koelere momenten.
• Plan inspanning vroeg of laat op de dag.
• Let extra op ouderen, jonge kinderen en mensen met een chronische aandoening.
• Neem klachten zoals sufheid, verwardheid, flauwvallen en niet plassen serieus.
• Gebruik ventilatoren, luchtkoelers en meetapparatuur als hulpmiddel, niet als vervanging van gezond verstand en medisch advies.

Bronnen

• RIVM: hitte - https://www.rivm.nl/hitte
• RIVM: GGD-richtlijn medische milieukunde, hitte en gezondheid - https://www.rivm.nl/ggd-richtlijn-mmk-hitte-gezondheid
• RIVM: hitte, herken de klachten - https://www.rivm.nl/hitte/documenten/hitte-herken-klachten
• GGD Haaglanden: hitteberoerte en hitte-uitputting - https://www.ggdhaaglanden.nl/inwoner/inwoners/milieu-en-veiligheid/omgeving/blijf-gezond-hitte/hitteberoerte-hitteuitputting/
• GGD Limburg-Noord: hitte - https://www.ggdlimburgnoord.nl/voor-inwoners/leefomgeving/hitte